لينك به منبع:
مقدمه:
در 15 جولای 2016 (25 تیر 95) در کشور ترکیه کودتای نافرجامی از طرف ارتش علیه دولت رجب طیب اردوغان صورت گرفت. کودتا در ساعت 2115 در استانبول و آنکارا شروع شد و بسرعت مراکز سیاسی و نظامی و مهم این دو شهر تسخیر کرد، اولین واکنش در ساعت 23.08 دقیقه توسط نخست وزیر ترکیه بود که رسماً کودتا را اعلام کرد. در ساعت 2350 کودتاچیان رادیو و تلویزیون را تسخیر کردند و بیانیه کودتا قرائت شد.
در ساعت 2430 اردوغان از طریق تلفن دستی موفق شد که از مردم و حزب عدالت بخواهد که به خیابانها آمده و با کودتا مقابله کنند. که در ساعت 2445 در استانها و در ساعت 2455 در استانبول مردم به دعوت اردوغان به تظاهرات و مقابله با کودتا اقدام کردند. و کودتا تا ساعت 1500 روز بعد (27 تیر 95) با شکست مواجه شد که در آن 161 نفر کشته شدند که 20 نفر از کودتاگران و بقیه از مردم و پلیس بودند. تعداد زخمیها نیز نزدیک به 1200 نفر اعلام و نزدیک به 3000 نفر نیز در این زمینه بازداشت شدند. بعد از فروکش کردن عملیات کودتا و تسلط دولت ترکیه بر اوضاع، مقامات یونان اعلام کردند که یک هلیکوپتر نظامی ترکیه حامل هفت نظامی و یک فرد غیرنظامی وارد این کشور شده و تقاضای پناهندگی کردهاند که متعاقب آن، وزیر امور خارجه ترکیه از دولت یونان خواسته است که این پناهندگان را که در زمره کودتاچیان بودهاند به دولت ترکیه تحویل دهد
علل کودتا
در نشست کارشناسی اندیشکده راهبردی تبیین در 27 تیر 95 دو دلیل برای کودتا مطرح میکنند:
1. آقای اردوغان میگوید گولنی ها این کودتاچیان را هدایت کرده است تا حکومت را تغییر دهند.
2. در ارتش ترکیه این گرایش قوی که میگوید کشور باید دست ما باشد و هیچ آدمی غیر از یک ژنرال نمیتواند کشور را به نحو احسن اداره کند، هنوز وجود دارد و این عامل اصلی کودتا بوده است.
ژنرالهای اعتقاد دارند که هم مدافع و هم صاحب و پدر ملت ترکیه هستند. این ذهنیت در طول تاریخ معاصر ترکیه منجر به 5 کودتا شده است. ارتش ترکیه صرفاً دارای قدرت دفاعی نبوده بلکه همیشه دارای این قدرت بوده که معادلات سیاسی داخلی کشور را تغییر دهد. دو مثال زیر قدرت ارتش را نشان میدهد:
محمدعلی شاهین که در دوران آقای احمد داود اوغلو مرد شماره دوی حزب عدالت و توسعه و دورهای نیز وزیر دادگستری شد، در خاطرهای از دوران وزارت دادگستری خود میگوید: ما هیئتی را از میت فرستادیم تا با عبدا... اوجالان (رهبر PKK) در زندان دیدار کنند. آنها برگشتند، درب اتاق بنده را زدند و وارد شدند و گفتند که ما نتوانستیم با اوجالان ملاقات کنیم. پرسیدم چرا؟ گفتند که فلان سرهنگ اجازه نداد. و من نتوانستم کاری بکنم. یعنی یک جناب سرهنگ میتواند مانع کار وزیر دادگستری و میت شود.
در سالیان آغازین تأسیس حزب عدالت و توسعه تا اوایل سال 2007 که عبدالله گل رئیس جمهوربود ارتش ترکیه در داخل این کشور آنقدر قدرتمند بود که شخص آقای اردوغان از آنها حساب میبرد و در مراسمهای سالانه تأسیس جمهوری ترکیه که همه را به ضیافت دعوت میکردند، چون خانم آقای اردوغان محجبه بودند، اردوغان همیشه بهتنهایی به آن ضیافت میرفت! چون نظامیانی در آن مراسم بودند که براساس پروتکلهای ارتش ترکیه اجازه نمیدادند که هیچ زن محجبهای در آنجا حضور پیدا کند. لذا اردوغان زمانی تارومار کردن نظامیان را شروع کرد که حزب عدالت و توسعه آنچنان رشد کرده بود که دادگاه قانون اساسی نمیتوانست، حکم تعطیلی حزب را بدهد و آمریکا و اروپا بهطور جدی حامی این حکومت و این گفتمان خاص اسلامی هستند و اجازه نمیدهند که کمالیستها و ارتش ترکیه جای آنها را بگیرند،
فتح الله گولن کیست؟ چه قدرتی در ترکیه دارد؟ تضاد اردوغان با او چیست؟
محمد فتح الله گولن 75 ساله متولد 1941 در ارزروم ترکیه است، مسلمان سنی از مکتب حنفی است. وی واعظ، نویسنده و تدریس کننده علوم اخلاقی و الهیات است که در تبعیدی خودخواسته در پنسیلوانیای آمریکا زندگی میکند. گولن به عنوان شخصی محافظه کار و میانه رو و در عین حال مذهبی محسوب میشود که در طول عمر خود مشغول تدریس برداشتی از اسلام بنام «اسلام آناتولیایی» است که مبتنی بر آموزههای یک عالم اسلامی به نام سعید نورسی بوده است. تفکر گولن که عمیقاً معتقد به مدارا و تسامح است؛ هرگونه تروریسم شدیداً محکوم میکند. او معتقد به گفتگوی بین ادیان الهی و پیروان کتابهای آسمانی است و خود او برای چنین گفتمانهایی با واتیکان و برخی مراکز مذهبی یهودی بارها پیشقدم شده است. ولی علیه رژیم وشیعه آخوندی است. او از ایده حجاب برای زنان حمایت میکند و شاگردان و پیروان خانم او غالباً روسری به سر میکنند.
گولن سرویسی برای «خدمت عمومی و آموزشی به همه مردم» از دهه ۷۰ میلادی واه اندازی کرده که در حال حاضر به مجموعه بسیار بزرگی تبدیل شده که به «جنبش گولن» معروف است. جنبش گولن با همکاری افراد بسیار زیادی از مسلمانان دنیا - عمدتاً ترکیهای- اداره میشود. تعداد همکاران بین المللی این پروژه بزرگ را از چند صد هزار تا 4 میلیون نفر عنوان کردهاند. افراد همکار در این بنیاد عمدتاً دانش آموزان، معلمان، تجار، روزنامه نگاران و افراد تحصیل کرده در زمینههای مختلف هستند. جنبش گولن شامل مدارس، دانشگاهها، موسسههای حرفهای و کاری و حتی ایستگاههای رادیویی و تلویزیونی است.
در سال 2009 مجله معروف نیوزویک گزارش داد که افراد جنبش گولن، مدارس بسیاری را در نقاط مختلف دنیا اداره میکنند که بیش از دو میلیون دانش آموز را تربیت کرده که بسیاری از آنها از بورس کامل تحصیلی از سوی بنیاد گولن برخوردار بودند. تعداد مدارس گولن در داخل ترکیه 300 مدرسه و در کل دنیا بیش از 1000 مدرسه تخمین زده میشود که در کشورهای مختلف در پنج قاره گسترده شدهاند یکی از مشخصههای فارغ التحصیلان این مدارس تسلط کامل به زبان انگلیسی است. کیفیت آموزشی بالای این مدارس در نقاط دنیا موجب شده علاوه بر ترک تبارها و مسلمانان، افراد بومی کشورهای مختلف اعم از مسیحی یا پیروان ادیان دیگر در آن ثبت نام کنند.
استراتژی گولن در ترکیه و حدت و تضاد با اوردغان
در ارزیابی اندیشکده راهبردی تبیین در 27 در مورد رابطه اوردغان و فتح الله گولن آمده: استراتژی بسیاری هوشمند آقای گولن این است که یک حکومت درست کرده که در ظاهر در حکومت نیست، اما در باطن بسیار قدرتمندتر از حکومت عمل میکند. کارتل اقتصادی-آموزشی که در اختیار آقای گولن قرار دارد خیلی مهمتر و قدرتمندتر از چند حکومت است. آدمی که هیچگاه در هیچ حکومتی هیچ منسبی نداشته، در 145 کشور دنیا مدرسه، خانه فرهنگ و دانشگاه دارد. در کشور کوچکی مانند جمهوری بوتان در اطراف هیمالیا که شاید خیلی از ما نام پایتخت آن را ندانیم، مدرسه تأسیس کرده است. او در 145 کشور دنیا دبیرستانهایی درجه یک دارد؛ دبیرستانهایی که فقط بچههای نجیبزاده آن کشورها میتوانند در آنجا درس بخوانند. استراتژی آقای گولن برای اداره ترکیه این بوده است که هیچ گولنی، وزیر نباشد، هیچ گولنی نماینده مجلس نباشد اما هیچ تصمیم مهمی بدون مشورت با گولن و گولنیها در ترکیه اتخاذ نشود.
آقای اردوغان تا چندین سال این را رعایت کرد و به گولن باج داد چراکه آن امکاناتی که آقای گولن برای حمایت از آکپارتی در اختیار این حکومت گذاشته بود، بسیار راهبردی بود. بهعنوان یک نمونه، روزنامه «زمان» (وابسته به گولن) تا همین چند ماه پیش در روز یک میلیون و صد هزار نسخه فروش داشت. در کنار آن روزنامه today zaman در 16 کشور دنیا به زبان انگلیسی منتشر میشودکه تیتر نخست این روزنامه همواره حمایت از اردوغان و آکپارتی بود. این روزنامه و دهها نهاد رسانهای که یکی از کوچکترین آنها خبرگزاری جهان است در اختیار آقای اردوغان بود و اردوغان ابایی از این نداشت که در برخی موارد رضایت گولن را کسب کند. زمانی آقای اردوغان احساس هراس کرد که دید گولن دارد اقدام به کار ضدامنیتی علیه وی میکند و دارد تمام رفتارهای بطنی و پنهانی دولت را کنترل مینماید. چیزی که اردوغان را بسیار جری کرد و ترساند همین مسأله بود.
گولنیها با کار کردن روی ذهن محافظ آقای اردوغان، حتی در اتاق خواب اردوغان دستگاه شنود کار گذاشتند. بعد از 8-7 ماه کشف شد که در اتاق خواب اردوغان، در دفتر کار وی، در خانهاش، در خودروی وی و در تمام جاهایی که وی رفتوآمد داشته ، نظامیان و نیروهای امنیتی و نظامی وابسته به گولن، شنود گذاشته اند. الآن آقای اردوغان مدعی است که تمام ارتشیانی که در این کودتا شرکت داشتند شاگردان فتحالله گولن هستند
فارغ التحصیلان مدارس وابسته به جنبش گولن که به آنها مؤسسات وابسته به جماعتیها در ترکیه گفته میشود به دانشگاه راه پیدا میکنند و تبدیل به قاضی، افسر، ارتش، مدیر بانک و... میشوند. در حال حاضر آقای اردوغان مطابق برنامهای که دارد میخواهد گلوگاههای کادرسازی را به بهانه مقابله با گولن بهطور کامل بهدست بگیرد.
بعد از شکست کودتا، اردوغان موج گسترده ای تصفیه و دستگیری را آغاز کرده که طبق آمارهای منتشر شده در رسانههای ترکیهای و غربی، بیش 65 هزار نفر از کار معلق، اخراج و ادستگیر شدهاند. که 42700 نفر از برکنار شدگان از آموزش و پرورش هستند.
مقدمه:در 15 جولای 2016 (25 تیر 95) در کشور ترکیه کودتای نافرجامی از طرف ارتش علیه دولت رجب طیب اردوغان صورت گرفت. کودتا در ساعت 2115 در استانبول و آنکارا شروع شد و بسرعت مراکز سیاسی و نظامی و مهم این دو شهر تسخیر کرد، اولین واکنش در ساعت 23.08 دقیقه توسط نخست وزیر ترکیه بود که رسماً کودتا را اعلام کرد. در ساعت 2350 کودتاچیان رادیو و تلویزیون را تسخیر کردند و بیانیه کودتا قرائت شد.
در ساعت 2430 اردوغان از طریق تلفن دستی موفق شد که از مردم و حزب عدالت بخواهد که به خیابانها آمده و با کودتا مقابله کنند. که در ساعت 2445 در استانها و در ساعت 2455 در استانبول مردم به دعوت اردوغان به تظاهرات و مقابله با کودتا اقدام کردند. و کودتا تا ساعت 1500 روز بعد (27 تیر 95) با شکست مواجه شد که در آن 161 نفر کشته شدند که 20 نفر از کودتاگران و بقیه از مردم و پلیس بودند. تعداد زخمیها نیز نزدیک به 1200 نفر اعلام و نزدیک به 3000 نفر نیز در این زمینه بازداشت شدند. بعد از فروکش کردن عملیات کودتا و تسلط دولت ترکیه بر اوضاع، مقامات یونان اعلام کردند که یک هلیکوپتر نظامی ترکیه حامل هفت نظامی و یک فرد غیرنظامی وارد این کشور شده و تقاضای پناهندگی کردهاند که متعاقب آن، وزیر امور خارجه ترکیه از دولت یونان خواسته است که این پناهندگان را که در زمره کودتاچیان بودهاند به دولت ترکیه تحویل دهد
.
زمینهها و چگونگی وقوع کودتای کنونی در ترکیه
مرکز پژوهشی ابرار معاصر ایران در 3 مرداد 95 نوشت: نهادهای امنیتی ترکیه بهاتفاق نظام قضایی کشور بعد از دستگیری و محاکمههای گسترده نظامیان در چند سال گذشته، بهتازگی هم درصدد تصفیه کامل عوامل مشکوک در داخل ارتش و نهادهای دیگر بودند و در این راستا، گروهی از افسران ارتش را از کار برکنار کردند و قصد محاکمه آنها را داشتند که گفته میشود عوامل کودتا با دستاویز قرار دادن این مسئله، علاوه بر افسران یادشده شایعه کرده بودند که گروه دیگری از افسران نیز در نوبت برکناری و محاکمه هستند که این امر باعث ایجاد انگیزه در بین صدها افسر ارتش برای همراهی با کودتا شد. اخبار ضدونقیضی درباره نقش داشتن فرماندهان نیروهای هوایی، زمینی و ژاندارمری در این کودتا نیز ذکر میشود و وضعیت ارتشبد هولوسی آکار، رئیس ستاد مشترک ارتش ترکیه نیز بهرغم اینکه رسماً اعلام شده در محل کار خود حضور دارد، نامشخص است؛ زیرا بهجای وی، ارتشبد امید دوندار برای ریاست ستاد مشترک ارتش ترکیه تعیین شده است.
در جریان این کودتا، برخی از ژنرالهای ارتش، ازجمله: فرمانده نیروی دریایی، فرماندهان سپاههای اول و سوم و هفتم و معاون عملیات ژاندارمری ترکیه در ساعات اولیه کودتا با صدور بیانیه و تماس تلفنی با شبکههای رادیو- تلویزیونی ضمن محکوم کردن عملیات کودتا، دستور نظامی برای بازگشت نظامیان تحت فرماندهی خود را به پادگانها صادر کردند. این امر در کنار صدور پیام اردوغان خطاب به مردم برای حضور در خیابانها و میادین شهرها بهویژه در استانبول و آنکارا سبب شد که رویدادی بینظیر در تاریخ سیاسی ترکیه رخ دهد؛ یعنی برای اولینبار کودتای نظامی در ترکیه بعد از اجرا، با شکست مواجه شد. سرسختی و عدم هراس مردم که اکثراً از هواداران حزب عدالت و توسعه و شخص اردوغان بودند در برابر تانکها و هواپیماهای کودتاگران عامل اصلی پیروزی بود.
البته در کنار این اقدامات هماهنگ شخص اردوغان و سایر همحزبیهایش بهویژه احمد داوود اوغلو، نخستوزیر قبلی کشور، عبدالله گل، رئیسجمهور سابق؛ بولنت آرینچ، معاون قبلی اردوغان (همکارانی که در دورههای قبلی بهتدریج راهشان را از اردوغان جدا کرده بودند)؛ و جلب حمایت رهبران احزاب مخالف و سخنان رسانهای آنها در محکومیت کودتا همه سبب شد که در کنار مقاومت فیزیکی مردم در برابر کودتا در خیابانها، در جنگ روانی و رسانهای نیز طرفداران دولت بر کودتاگران فائق آیند.
کودتا واقعی یا ساختگی و علت و عامل آن
بعلت شکست سریع کودتا و بعد دستگیریها و برکناریهای گسترده توسط اردوغان فرضیه ساختگی بودن کودتا یا توطئه طراحی شده توسط اردوغان برای تصفیه مخالفینش در رسانه هاي مطرح شد. بنابراین دو تابلو در مورد این کودتا مطرح شده: کودتا واقعی بود و شکست خورد یا ساختگی و توطئه اردوغان برای تصفیه محالفانش.
مراکز کارشناسی رژیم اساساً ساختگی بودن این کودتا را رد کردند. در زیر به دو نمونه این استدلالها اشاره میشود
1. مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام در گزارشی تحت عنوان «سناریوهای موجود در کودتای نافرجام ترکیه و تحلیلی بر پیامدهای داخلی و منطقه ای» در مورد علت و عامل کودتا مینویسد:
دولت بنالی یلدریم و غالب تحلیگران ترک از حضور عوامل جنبش فتح الله گولن در بدنه ارتش، دادگستری و وزارت دیانت سخن میگویند و کودتای نظامی نافرجام را به آنها نسبت میدهند.
شکست سریع کودتا و بدنبال آن دستگیری و برکناریهای گسترده از ارتش، دادگستری و آموزش و پرورش باعث شد که در رسانهها بویژه رسانههای غربی نسبت به واقعی بودن عمل کودتا از سوی ژانداری مری بی تجربه ترکیه تردید شود. اما کودتا نمیتواند ساختگی باشد. زیرا کودتا هرچند نمایشی دارای یک ریسک بالای سیاسی است. نتیجه کودتا فی نفسه به حد کافی غیرقابل پیش بینی و هزینه ساز است. از طرف دیگر اردوغان قبل از کودتا هم موانع نهادی و قانونی خاصی برای تسویه حساب با مخالفان خود نداشت.
دلیل اصلی تابلو کودتای ساختگی شکست سریع کودتا مطرح میشود ولی دلیل این شکست قدرت و نفوذ اطلاعاتی سرویس اطلاعاتی میت، آمادگی تیم حفاظتی مقامات این کشور برای کودتای قریب الوقوع بود و دولت مستقر از وقوع یک کودتا خبر داشت که اردوغان در تشییع جنازه کشته شدگان کودتا آنرا اعلام کرد.
2. اندیشکده راهبردی تبیین (وابسته به سپاه) در 27 تیر 95 در «نشست بررسی دلایل و پیامدهای کودتای نافرجام ترکیه» دو کارشناس سپاه جعفر حقپناه و محمدعلی دستمالی در بررسی کودتای ترکیه گفتند:
به دلیل اینکه پرونده این کودتا در عرض 12 ساعت بهطور کامل بسته شد و نتایج مطلوب کودتاگران را به همراه نداشت و درعین حال در برخی موارد، مطلوبیتهای مد نظر حزب عدالت و توسعه را به همراه داشت، این شق مطرح شد که کودتا براساس یک تبانی و هماهنگی صورت گرفته است!
اما علیرغم استدلال فوق، هر اندازه که یک دولت شیاد و مکار بر سر کار باشد، برای حفظ امنیت خود و برای بر سر جای خود نشاندن مخالفین و برای تضمین آینده خود حاضر نیست که چنین نمایش پرهزینهای به راه بیندازد. خیلی صریح و روشن باید گفت که این کودتا واقعاً یک کودتای واقعی بوده است. ابداً در ذهن نمیگنجد که حزب آکپارتی و حکومتی که 52% آرای کشور ترکیه و محبوبیت و حمایت مردمی که برخوردار است، بخواهد چنین نمایشی را برای منزوی کردن و شکست دادن مخالفینی مانند فتحالله گولن و بسیاری از مخالفین دیگر، راه بیاندازد.
زمینهها و چگونگی وقوع کودتای کنونی در ترکیه
مرکز پژوهشی ابرار معاصر ایران در 3 مرداد 95 نوشت: نهادهای امنیتی ترکیه بهاتفاق نظام قضایی کشور بعد از دستگیری و محاکمههای گسترده نظامیان در چند سال گذشته، بهتازگی هم درصدد تصفیه کامل عوامل مشکوک در داخل ارتش و نهادهای دیگر بودند و در این راستا، گروهی از افسران ارتش را از کار برکنار کردند و قصد محاکمه آنها را داشتند که گفته میشود عوامل کودتا با دستاویز قرار دادن این مسئله، علاوه بر افسران یادشده شایعه کرده بودند که گروه دیگری از افسران نیز در نوبت برکناری و محاکمه هستند که این امر باعث ایجاد انگیزه در بین صدها افسر ارتش برای همراهی با کودتا شد. اخبار ضدونقیضی درباره نقش داشتن فرماندهان نیروهای هوایی، زمینی و ژاندارمری در این کودتا نیز ذکر میشود و وضعیت ارتشبد هولوسی آکار، رئیس ستاد مشترک ارتش ترکیه نیز بهرغم اینکه رسماً اعلام شده در محل کار خود حضور دارد، نامشخص است؛ زیرا بهجای وی، ارتشبد امید دوندار برای ریاست ستاد مشترک ارتش ترکیه تعیین شده است.
در جریان این کودتا، برخی از ژنرالهای ارتش، ازجمله: فرمانده نیروی دریایی، فرماندهان سپاههای اول و سوم و هفتم و معاون عملیات ژاندارمری ترکیه در ساعات اولیه کودتا با صدور بیانیه و تماس تلفنی با شبکههای رادیو- تلویزیونی ضمن محکوم کردن عملیات کودتا، دستور نظامی برای بازگشت نظامیان تحت فرماندهی خود را به پادگانها صادر کردند. این امر در کنار صدور پیام اردوغان خطاب به مردم برای حضور در خیابانها و میادین شهرها بهویژه در استانبول و آنکارا سبب شد که رویدادی بینظیر در تاریخ سیاسی ترکیه رخ دهد؛ یعنی برای اولینبار کودتای نظامی در ترکیه بعد از اجرا، با شکست مواجه شد. سرسختی و عدم هراس مردم که اکثراً از هواداران حزب عدالت و توسعه و شخص اردوغان بودند در برابر تانکها و هواپیماهای کودتاگران عامل اصلی پیروزی بود.
البته در کنار این اقدامات هماهنگ شخص اردوغان و سایر همحزبیهایش بهویژه احمد داوود اوغلو، نخستوزیر قبلی کشور، عبدالله گل، رئیسجمهور سابق؛ بولنت آرینچ، معاون قبلی اردوغان (همکارانی که در دورههای قبلی بهتدریج راهشان را از اردوغان جدا کرده بودند)؛ و جلب حمایت رهبران احزاب مخالف و سخنان رسانهای آنها در محکومیت کودتا همه سبب شد که در کنار مقاومت فیزیکی مردم در برابر کودتا در خیابانها، در جنگ روانی و رسانهای نیز طرفداران دولت بر کودتاگران فائق آیند.
کودتا واقعی یا ساختگی و علت و عامل آن
بعلت شکست سریع کودتا و بعد دستگیریها و برکناریهای گسترده توسط اردوغان فرضیه ساختگی بودن کودتا یا توطئه طراحی شده توسط اردوغان برای تصفیه مخالفینش در رسانه هاي مطرح شد. بنابراین دو تابلو در مورد این کودتا مطرح شده: کودتا واقعی بود و شکست خورد یا ساختگی و توطئه اردوغان برای تصفیه محالفانش.
مراکز کارشناسی رژیم اساساً ساختگی بودن این کودتا را رد کردند. در زیر به دو نمونه این استدلالها اشاره میشود
1. مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام در گزارشی تحت عنوان «سناریوهای موجود در کودتای نافرجام ترکیه و تحلیلی بر پیامدهای داخلی و منطقه ای» در مورد علت و عامل کودتا مینویسد:
دولت بنالی یلدریم و غالب تحلیگران ترک از حضور عوامل جنبش فتح الله گولن در بدنه ارتش، دادگستری و وزارت دیانت سخن میگویند و کودتای نظامی نافرجام را به آنها نسبت میدهند.
شکست سریع کودتا و بدنبال آن دستگیری و برکناریهای گسترده از ارتش، دادگستری و آموزش و پرورش باعث شد که در رسانهها بویژه رسانههای غربی نسبت به واقعی بودن عمل کودتا از سوی ژانداری مری بی تجربه ترکیه تردید شود. اما کودتا نمیتواند ساختگی باشد. زیرا کودتا هرچند نمایشی دارای یک ریسک بالای سیاسی است. نتیجه کودتا فی نفسه به حد کافی غیرقابل پیش بینی و هزینه ساز است. از طرف دیگر اردوغان قبل از کودتا هم موانع نهادی و قانونی خاصی برای تسویه حساب با مخالفان خود نداشت.
دلیل اصلی تابلو کودتای ساختگی شکست سریع کودتا مطرح میشود ولی دلیل این شکست قدرت و نفوذ اطلاعاتی سرویس اطلاعاتی میت، آمادگی تیم حفاظتی مقامات این کشور برای کودتای قریب الوقوع بود و دولت مستقر از وقوع یک کودتا خبر داشت که اردوغان در تشییع جنازه کشته شدگان کودتا آنرا اعلام کرد.
2. اندیشکده راهبردی تبیین (وابسته به سپاه) در 27 تیر 95 در «نشست بررسی دلایل و پیامدهای کودتای نافرجام ترکیه» دو کارشناس سپاه جعفر حقپناه و محمدعلی دستمالی در بررسی کودتای ترکیه گفتند:
به دلیل اینکه پرونده این کودتا در عرض 12 ساعت بهطور کامل بسته شد و نتایج مطلوب کودتاگران را به همراه نداشت و درعین حال در برخی موارد، مطلوبیتهای مد نظر حزب عدالت و توسعه را به همراه داشت، این شق مطرح شد که کودتا براساس یک تبانی و هماهنگی صورت گرفته است!
اما علیرغم استدلال فوق، هر اندازه که یک دولت شیاد و مکار بر سر کار باشد، برای حفظ امنیت خود و برای بر سر جای خود نشاندن مخالفین و برای تضمین آینده خود حاضر نیست که چنین نمایش پرهزینهای به راه بیندازد. خیلی صریح و روشن باید گفت که این کودتا واقعاً یک کودتای واقعی بوده است. ابداً در ذهن نمیگنجد که حزب آکپارتی و حکومتی که 52% آرای کشور ترکیه و محبوبیت و حمایت مردمی که برخوردار است، بخواهد چنین نمایشی را برای منزوی کردن و شکست دادن مخالفینی مانند فتحالله گولن و بسیاری از مخالفین دیگر، راه بیاندازد.
علل کودتا
در نشست کارشناسی اندیشکده راهبردی تبیین در 27 تیر 95 دو دلیل برای کودتا مطرح میکنند:
1. آقای اردوغان میگوید گولنی ها این کودتاچیان را هدایت کرده است تا حکومت را تغییر دهند.
2. در ارتش ترکیه این گرایش قوی که میگوید کشور باید دست ما باشد و هیچ آدمی غیر از یک ژنرال نمیتواند کشور را به نحو احسن اداره کند، هنوز وجود دارد و این عامل اصلی کودتا بوده است.
ژنرالهای اعتقاد دارند که هم مدافع و هم صاحب و پدر ملت ترکیه هستند. این ذهنیت در طول تاریخ معاصر ترکیه منجر به 5 کودتا شده است. ارتش ترکیه صرفاً دارای قدرت دفاعی نبوده بلکه همیشه دارای این قدرت بوده که معادلات سیاسی داخلی کشور را تغییر دهد. دو مثال زیر قدرت ارتش را نشان میدهد:
محمدعلی شاهین که در دوران آقای احمد داود اوغلو مرد شماره دوی حزب عدالت و توسعه و دورهای نیز وزیر دادگستری شد، در خاطرهای از دوران وزارت دادگستری خود میگوید: ما هیئتی را از میت فرستادیم تا با عبدا... اوجالان (رهبر PKK) در زندان دیدار کنند. آنها برگشتند، درب اتاق بنده را زدند و وارد شدند و گفتند که ما نتوانستیم با اوجالان ملاقات کنیم. پرسیدم چرا؟ گفتند که فلان سرهنگ اجازه نداد. و من نتوانستم کاری بکنم. یعنی یک جناب سرهنگ میتواند مانع کار وزیر دادگستری و میت شود.
در سالیان آغازین تأسیس حزب عدالت و توسعه تا اوایل سال 2007 که عبدالله گل رئیس جمهوربود ارتش ترکیه در داخل این کشور آنقدر قدرتمند بود که شخص آقای اردوغان از آنها حساب میبرد و در مراسمهای سالانه تأسیس جمهوری ترکیه که همه را به ضیافت دعوت میکردند، چون خانم آقای اردوغان محجبه بودند، اردوغان همیشه بهتنهایی به آن ضیافت میرفت! چون نظامیانی در آن مراسم بودند که براساس پروتکلهای ارتش ترکیه اجازه نمیدادند که هیچ زن محجبهای در آنجا حضور پیدا کند. لذا اردوغان زمانی تارومار کردن نظامیان را شروع کرد که حزب عدالت و توسعه آنچنان رشد کرده بود که دادگاه قانون اساسی نمیتوانست، حکم تعطیلی حزب را بدهد و آمریکا و اروپا بهطور جدی حامی این حکومت و این گفتمان خاص اسلامی هستند و اجازه نمیدهند که کمالیستها و ارتش ترکیه جای آنها را بگیرند،
فتح الله گولن کیست؟ چه قدرتی در ترکیه دارد؟ تضاد اردوغان با او چیست؟
محمد فتح الله گولن 75 ساله متولد 1941 در ارزروم ترکیه است، مسلمان سنی از مکتب حنفی است. وی واعظ، نویسنده و تدریس کننده علوم اخلاقی و الهیات است که در تبعیدی خودخواسته در پنسیلوانیای آمریکا زندگی میکند. گولن به عنوان شخصی محافظه کار و میانه رو و در عین حال مذهبی محسوب میشود که در طول عمر خود مشغول تدریس برداشتی از اسلام بنام «اسلام آناتولیایی» است که مبتنی بر آموزههای یک عالم اسلامی به نام سعید نورسی بوده است. تفکر گولن که عمیقاً معتقد به مدارا و تسامح است؛ هرگونه تروریسم شدیداً محکوم میکند. او معتقد به گفتگوی بین ادیان الهی و پیروان کتابهای آسمانی است و خود او برای چنین گفتمانهایی با واتیکان و برخی مراکز مذهبی یهودی بارها پیشقدم شده است. ولی علیه رژیم وشیعه آخوندی است. او از ایده حجاب برای زنان حمایت میکند و شاگردان و پیروان خانم او غالباً روسری به سر میکنند.
گولن سرویسی برای «خدمت عمومی و آموزشی به همه مردم» از دهه ۷۰ میلادی واه اندازی کرده که در حال حاضر به مجموعه بسیار بزرگی تبدیل شده که به «جنبش گولن» معروف است. جنبش گولن با همکاری افراد بسیار زیادی از مسلمانان دنیا - عمدتاً ترکیهای- اداره میشود. تعداد همکاران بین المللی این پروژه بزرگ را از چند صد هزار تا 4 میلیون نفر عنوان کردهاند. افراد همکار در این بنیاد عمدتاً دانش آموزان، معلمان، تجار، روزنامه نگاران و افراد تحصیل کرده در زمینههای مختلف هستند. جنبش گولن شامل مدارس، دانشگاهها، موسسههای حرفهای و کاری و حتی ایستگاههای رادیویی و تلویزیونی است.
در سال 2009 مجله معروف نیوزویک گزارش داد که افراد جنبش گولن، مدارس بسیاری را در نقاط مختلف دنیا اداره میکنند که بیش از دو میلیون دانش آموز را تربیت کرده که بسیاری از آنها از بورس کامل تحصیلی از سوی بنیاد گولن برخوردار بودند. تعداد مدارس گولن در داخل ترکیه 300 مدرسه و در کل دنیا بیش از 1000 مدرسه تخمین زده میشود که در کشورهای مختلف در پنج قاره گسترده شدهاند یکی از مشخصههای فارغ التحصیلان این مدارس تسلط کامل به زبان انگلیسی است. کیفیت آموزشی بالای این مدارس در نقاط دنیا موجب شده علاوه بر ترک تبارها و مسلمانان، افراد بومی کشورهای مختلف اعم از مسیحی یا پیروان ادیان دیگر در آن ثبت نام کنند.
استراتژی گولن در ترکیه و حدت و تضاد با اوردغان
در ارزیابی اندیشکده راهبردی تبیین در 27 در مورد رابطه اوردغان و فتح الله گولن آمده: استراتژی بسیاری هوشمند آقای گولن این است که یک حکومت درست کرده که در ظاهر در حکومت نیست، اما در باطن بسیار قدرتمندتر از حکومت عمل میکند. کارتل اقتصادی-آموزشی که در اختیار آقای گولن قرار دارد خیلی مهمتر و قدرتمندتر از چند حکومت است. آدمی که هیچگاه در هیچ حکومتی هیچ منسبی نداشته، در 145 کشور دنیا مدرسه، خانه فرهنگ و دانشگاه دارد. در کشور کوچکی مانند جمهوری بوتان در اطراف هیمالیا که شاید خیلی از ما نام پایتخت آن را ندانیم، مدرسه تأسیس کرده است. او در 145 کشور دنیا دبیرستانهایی درجه یک دارد؛ دبیرستانهایی که فقط بچههای نجیبزاده آن کشورها میتوانند در آنجا درس بخوانند. استراتژی آقای گولن برای اداره ترکیه این بوده است که هیچ گولنی، وزیر نباشد، هیچ گولنی نماینده مجلس نباشد اما هیچ تصمیم مهمی بدون مشورت با گولن و گولنیها در ترکیه اتخاذ نشود.
آقای اردوغان تا چندین سال این را رعایت کرد و به گولن باج داد چراکه آن امکاناتی که آقای گولن برای حمایت از آکپارتی در اختیار این حکومت گذاشته بود، بسیار راهبردی بود. بهعنوان یک نمونه، روزنامه «زمان» (وابسته به گولن) تا همین چند ماه پیش در روز یک میلیون و صد هزار نسخه فروش داشت. در کنار آن روزنامه today zaman در 16 کشور دنیا به زبان انگلیسی منتشر میشودکه تیتر نخست این روزنامه همواره حمایت از اردوغان و آکپارتی بود. این روزنامه و دهها نهاد رسانهای که یکی از کوچکترین آنها خبرگزاری جهان است در اختیار آقای اردوغان بود و اردوغان ابایی از این نداشت که در برخی موارد رضایت گولن را کسب کند. زمانی آقای اردوغان احساس هراس کرد که دید گولن دارد اقدام به کار ضدامنیتی علیه وی میکند و دارد تمام رفتارهای بطنی و پنهانی دولت را کنترل مینماید. چیزی که اردوغان را بسیار جری کرد و ترساند همین مسأله بود.
گولنیها با کار کردن روی ذهن محافظ آقای اردوغان، حتی در اتاق خواب اردوغان دستگاه شنود کار گذاشتند. بعد از 8-7 ماه کشف شد که در اتاق خواب اردوغان، در دفتر کار وی، در خانهاش، در خودروی وی و در تمام جاهایی که وی رفتوآمد داشته ، نظامیان و نیروهای امنیتی و نظامی وابسته به گولن، شنود گذاشته اند. الآن آقای اردوغان مدعی است که تمام ارتشیانی که در این کودتا شرکت داشتند شاگردان فتحالله گولن هستند
فارغ التحصیلان مدارس وابسته به جنبش گولن که به آنها مؤسسات وابسته به جماعتیها در ترکیه گفته میشود به دانشگاه راه پیدا میکنند و تبدیل به قاضی، افسر، ارتش، مدیر بانک و... میشوند. در حال حاضر آقای اردوغان مطابق برنامهای که دارد میخواهد گلوگاههای کادرسازی را به بهانه مقابله با گولن بهطور کامل بهدست بگیرد.
بعد از شکست کودتا، اردوغان موج گسترده ای تصفیه و دستگیری را آغاز کرده که طبق آمارهای منتشر شده در رسانههای ترکیهای و غربی، بیش 65 هزار نفر از کار معلق، اخراج و ادستگیر شدهاند. که 42700 نفر از برکنار شدگان از آموزش و پرورش هستند.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر